Çocuklara yönelik yeni düzenleme Resmi Gazete’de: Ceza ve tedbir sistemi değişti
Adli süreçteki çocuklara ilişkin önemli düzenlemeler içeren kanun Resmi Gazete’de yayımlandı. Düzenlemeyle çocukların ceza sorumluluğundan infaz sistemine, dijital risklerden korunmadan bağımlılıkla mücadeleye kadar birçok alanda yeni hükümler getirildi.
TBMM Genel Kurulunda kabul edilen ve adli süreçteki çocuklara yönelik düzenlemeler içeren Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Kanunla çocukların ceza sorumluluğu, çocuk ceza infaz kurumları, sosyal inceleme süreçleri ve çocuklara uygulanacak koruyucu ve destekleyici tedbirlerde önemli değişiklikler yapıldı.
Düzenlemeyle ayrıca ateşli silahların çocukların eline geçmesini önlemeye yönelik yeni bir ceza getirildi. Silahını gerekli dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı şekilde muhafaza ederek çocuğun silaha ulaşmasına neden olan kişi, başka bir suç oluşmadığı takdirde 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezasıyla karşı karşıya kalacak.
Çocukların ceza sorumluluğunda yeni dönem
Türk Ceza Kanunu’nda yapılan değişiklikle 12-15 yaş grubundaki çocukların ceza sorumluluğuna ilişkin hükümler yeniden düzenlendi. Fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan veya davranışlarını yönlendirme yeteneği yeterince gelişmemiş olan çocuklara ceza verilmeyecek, bunun yerine çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanacak.
Algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneği bulunan çocuklar açısından ise suçun niteliğine göre farklı ceza indirimleri uygulanacak. 15-18 yaş grubundaki çocuklarda da ağırlaştırılmış müebbet ve müebbet hapis gerektiren suçlar bakımından özel ceza süreleri belirlendi.
Kasten öldürme ve bazı ağırlaşmış yaralama suçlarında ise 15-18 yaş grubundaki çocuklar açısından yaş indiriminin uygulanmamasına imkan sağlandı. Hakime, 12-15 yaş grubundaki çocuklara bir üst yaş grubunun ceza rejiminin uygulanabilmesi konusunda da takdir yetkisi tanındı.
Aile hukukundan doğan bakım, eğitim ve destek yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere yönelik cezalar da artırıldı. Çocukların güvenliğini ve sağlığını ağır şekilde tehlikeye atan anne veya babalar açısından öngörülen hapis cezasının sınırı 1 yıldan 3 yıla kadar yükseltildi.
Çocuk hükümlülerin infaz sisteminde de değişikliğe gidildi. Bazı çocukların cezalarının doğrudan çocuk eğitimevlerinde infaz edilmesi öngörülürken, diğer çocukların infazına çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında başlanması ve iyi halli olduklarının belirlenmesi halinde eğitimevlerine ayrılması hükme bağlandı.
Dijital risklere ve bağımlılıklara karşı özel tedbir
Kanunla, ceza sorumluluğu bulunmayan adli süreçteki çocuklar için “yönlendirme tedbirleri” adı altında yeni uygulamalar getirildi.
Bu kapsamda sosyal ve toplumsal hizmetler, dijital risklerden korunma, kitap ve kütüphane, çevreye saygı ve çevre temizliği ile bağımlılıkla mücadele tedbirleri uygulanabilecek.
Dijital risklerden korunma tedbiri kapsamında çocuğun kullandığı telefon, bilgisayar, tablet ve benzeri cihazların belirli sürelerle ilgili kurumların denetimine açılması ve riskli olarak değerlendirilen bazı dijital platformlara erişimin engellenmesi kararlaştırılabilecek.
Çocukların psikososyal gelişimine katkı sağlamak amacıyla spor kulüpleri, gençlik merkezleri, kütüphaneler, çevre temizliği çalışmaları ve benzeri alanlarda 20 saatten 300 saate kadar görev verilmesi de mümkün olacak.
Bağımlılık tedbirleri kapsamında ise tütün, nikotin, alkol, kumar, uyuşturucu ve uyarıcı maddeler ile davranışsal bağımlılıklara yönelik tedavi ve rehabilitasyon programlarına katılım sağlanabilecek.
Kanunla ayrıca çocukların sosyal inceleme süreçleri güçlendirilirken, koruyucu ve destekleyici tedbirlerin uygulanmasında Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile ilgili diğer kurumların koordinasyonuna ilişkin yeni düzenlemeler yapıldı.
Öte yandan 18 yaşından küçük çocuklara belirli kesici, delici ve bereleyici aletlerin satılması veya çocuklar tarafından satın alınması ve taşınması yasaklandı. Bu düzenleme kapsamında 5 bin liradan 10 bin liraya kadar idari para cezası uygulanabilecek. Söz konusu hüküm 1 Aralık 2026’da yürürlüğe girecek.
Kanunla dikkat çeken bir diğer değişiklik ise terminolojide yapıldı. Çocuk Koruma Kanunu başta olmak üzere ilgili mevzuatta kullanılan “suça sürüklenen çocuk” ifadesi “adli süreçteki çocuk” şeklinde değiştirildi.
Ayrıca çocuk hakkında verilen koruyucu ve destekleyici tedbirlerin gereklerine aykırı hareket eden anne, baba, vasi veya bakım ve gözetiminden sorumlu kişilere, ihlalin niteliğine göre 3 günden 10 güne kadar tazyik hapsi uygulanabilmesinin önü açıldı.